قرآن از انديشهء توحيدى و شناساندن آن به عنوان انديشه‌اى اصيل در تاريخ است . شرك به عنوان يك اعتقاد بىپايه انسانهايى را به سوى خود مىكشاند كه پيرو « ظن » هستند نه برهان . پيروان توحيد مردان متقى و پرهيزگار و معقولند امّا پيروان شرك ، انسانهاى فاقدِ شعور فطرى و عقلى و مظهر فسق و فجورند . به هر روى دعوت‌هاى مكرر قرآن براى شناخت ديگر اقوام مىتوانست جامعهء جاهلى را از يكنواختى خارج كرده و آنان را براى پذيرش دين جديد آماده سازد . بيان قصص انبيا همچنين به هدف اميدوار كردن مؤمنان و قوى كردن دل پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بود . به آن حضرت گفته مىشد مشكلاتى كه در راه نشر دعوت خود تحمل مىكند ، در برابر ساير انبيا نيز بوده و بايد او نيز همانند آنان به نصرت الهى اميدوار گردد : « هر خبرى از اخبار پيامبران را برايت حكايت مىكنيم تا تو را قويدل گردانيم . و در اين كتاب بر تو سخن حق و براى مؤمنان موعظه و اندرز نازل شده است . » « 1 » همچنين در آيات تاريخى شرحى از عذابهايى كه بر امم پييشين رفته بود ، داده مىشد . اين مطالب در اصل براى تهديد مشركين بود كه « شايد بترسند يا پندى تازه گيرند . » « 2 » مبارزهء مداوم قرآن با شرك و بت پرستى و تأكيد قرآن بر توحيد افعالى با استفاده از زمينه‌هاى توحيدى موجود در جامعه ، نقش مؤثرى در پيشبرد اهداف رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم داشته است . ما در جاى ديگرى به مناسبت از اين مسايل ياد خواهيم كرد . 4 - دفاع از محرومين از آموزه‌هاى اصلى قرآن در بيان نقش تاريخى قرآن اشاره به آموزهء « حمايت از محرومين » در جامعهء طبقاتى مكه ، ضرورى است . در شهر مكه گروهى از اشراف كاروانهاى تجارتى با ارزش فوق العاده‌اى را به اين سوى و آن سوى برده و بسيار ثروتمند بودند . گروهى برده و اعراب فقير در اين سوى واقع شده و ميانهء آنان طبقهء متوسطى قرار داشتند . « 3 » مناسبات اقتصادى نامطلوب سبب محروميت عدهء زيادى شده بود . اين محروميت تنها اقتصادى نبود بلكه جنبهء ارزشى و اجتماعى نيز داشت . سياهان حبشى و بردگان رومى هيچ موقعيتى نداشتند . آنان علاوه بر جنبهء بردگى ، در كمال ذلّت و در حد يك حيوان در اين جامعه مىزيستند . قرآن در اين باره موضع قاطعى اتخاذ كرد . خداوند در آياتى كه دربارهء انبياى گذشته آمده - و اين آيات نوعاً در مكه نازل شده - ضعفا و محرومان را در كنار انبيا و اشراف و مترفين را در برابر آنان قرار داده است . اين مسأله در بسيارى از آيات تاريخى قرآن منعكس شده و نشانگر روحيهء

--> ( 1 ) . هود ، 120 ( 2 ) . طه ، 113 ( 3 ) . المفصل فى تاريخ العرب قبل الإسلام ، ج 4 ، ص 123